06.06.2018 tarih ve 26898 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği gereği ölçüm sonuçlarının değerlendirme esasları aşağıda tanımlanmıştır.

Bölge ve Alt Bölgeleri Belirlemek:

Bir veya daha fazla kirletici seviyesinin her beş yılda bir;
Limit değer artı tolerans payı aştığı,
Limit değer ve limit değer artı tolerans payı arasında olduğu,
Limit değerin altında kaldığı,
Ozon seviyesinin uzun vadeli hedeflerden daha yüksek olduğu,
Ozon seviyesinin uzun vadeli hedefe eşit olduğu,
Ozon seviyesinin uzun vadeli hedefin altında kaldığı
Yerleri belirleyerek listelemek için ölçüm sonuçları değerlendirilir.

Kaynak: Z.GEMİCİ 2014

Ölçüm Süreci ve Modelleme- Envanter Toplanma Gerekliliğini Belirlemek.

SO2, NO2, CO, PM10, Kurşun, Benzen için yönetmelikte tanımlanan üst değerlendirme eşiğinin aşıldığı yerlerde sabit ölçüm istasyonlarının kurulması, bunun yanı sıra kirlilik dağılım modellerinin yapılarak kaynak envanterinin toplanması,Söz konusu kirleticilerin eşik değerlerinin alt ve üst değerlendirme eşiği arasında olması durumunda sabit noktada belirli dönemlerde ölçüm yapılması, alt değerlendirme eşiği altında olması durumunda ise ölçüm zorunlu olmamakla birlikte kampanya dönemi ölçümlerinin yapılması tavsiye edilmektedir.Ozon parametresinde ise uzun vadeli hedef değerin aşıldığı yerlerde sabit ölçüm istasyonun kurulması gerekmekte olup, bu değerlendirme için en az 5 yıllık ölçüm sonucu esas alınır.

Kaynak: Z.GEMİCİ 2014

Kısa Vadede Alınacak Önlemleri Belirlemek: Yönetmelikte tanımlı her bir kirletici parametre bazında uyulması gereken günlük ve saatlik limit değerler ile uyarı eşiklerinin aşılma riskinin değerlendirilerek, aşım sürelerini kısıtlamak veya riski azaltmaya yönelik tedbirleri belirlemek için ölçüm sonuçları değerlendirilir.

Uzun Vadede Alınacak Önlemleri Belirlemek: Yönetmelikte tanımlı kirletici parametrelerden bir veya daha fazlasının limit değer artı tolerans payı aştığı yerlerde ilgili kurum kuruluşlarla koordinasyon kurularak limit değerlere ulaşılmasını sağlamak için alınacak önlemleri içeren Temiz Hava Eylem planları hazırlanır.

Hava Kalitesi İndeksinin Oluşturularak Kamuoyunun Bilgilendirilmesi 

Hava kalitesi düzeyinin kamuoyu ile paylaşımında insanlar tarafından kolay anlaşılması hedef alınarak az sayıda kademe ve tanımlayıcı ifadeler tercih edilmektedir. Ülkelerin politik kararları doğrultusunda belirlenerek renk skala aralıklarına göre tanımlanan indeks göstergelerinde kullanılan renklerin temel grupları ile renklerin insan psikolojisi üzerine etkileri aşağıda tanımlanmıştır.

EPA tarafından yayınlanan hava kalitesi indeksi tüm dünya ülkelerinde hava kalitesi düzeyinin kamuoyu bilgisine sunulmasında ortak taban olarak kullanılmaktadır. EPA hava kalitesi indeksi; 5 parametre için (Partikül madde (PM10), karbon monoksit (CO), kükürt dioksit (SO2), azot dioksit (NO2) ve ozon (O3))  oluşturulmuş olup,  sadece belli bir yer ve zamanda sınır değeri en fazla aşan kirleticiye göre raporlama yapmaktadır. Birden fazla kirleticinin standart değeri aşması durumunda (HKİ, 100 değerini aşarsa) ise indeks değeri en yüksek kirleticiye göre belirlenmekte, ayrıca diğer kirleticiler de bilgilendirme amaçlı raporlanmaktadır. Bazı ülkeler tarafından EPA indeksinde verilen aralıklara ilave olarak hassas gruplar için de bir indeks tanımlanması yapılmaktadır. EPA hava kalitesi indeks aralığı ve her bir kirletici parametrenin konsantrasyon aralığı aşağıda verilmektedir.

EPA indeks aralığının belirlenmesinde; Belli bir noktada ve zamanda ölçülen her bir kirletici için aşağıda verilen  kesme noktalarına göre ayrı ayrı alt-indeks değeri hesaplanmakta, en yüksek indeks değerini veren kirleticiye göre o noktadaki HKİ belirlenmektedir.

Denklemde kullanılan:
I = indeks değeri,
Cp = kirletici konsantrasyonu,
BPlow= Cp’na eşit veya daha küçük kesme noktası,
BPhigh= Cp’na eşit veya daha büyük kesme noktası,
Ilow= BPlow’akarşılık gelen indeks kesme noktası,
Ihigh= BPhigh’a karşılık gelen indeks kesme noktasıdır.

Ancak, bu indeks tüm kirleticilerin insan sağlığına bir arada muhtemel zararlı etkilerini hesaplamamaktadır. Bu amaçla bazı ülkelerce PM2.5, O3 ve NO2 kirletici parametrenin birlikte değerlendirildiği hava kalitesi indeksi kullanılmaktadır.Genel amacı yaşam ortamlarında solunan hava kalitesi düzeyinin insan sağlığına olumsuz etkileri olup olmayacağı konusunda kamuoyunu bilgilendirerek karar destek sistemlerinin bu kapsamda etkin kontrol tedbirleri almasını sağlamak olan ve ülkemizde kullanılan Hava Kalitesi İndeks gösterge değerleri, renk skalası ve kirletici parametrelerin zaman dilimlerine göre konsantrasyon değerleri aşağıda verilmektedir.